بهمن ۶, ۱۳۹۱ کد خبر : 16741 انتخاب سردبیر

محمد بشرا :

زنگ خطر نابودی زبان گیلکی شنیده می‌شود

زنگ خطر نابودی زبان گیلکی شنیده می‌شود

گیلانیان : گیلکی از گویش‌های شمال غربی ایران است که در جنوب و جنوب غربی دریای خزر، در منطقه‌ی گیلان رایج است، این زبان با زبان‌های تالشی، طبری و تاتی همسانی‌های فراوانی دارد.  زبان گیلکی، زبان مردم گیلان آمیخته‌ای از ادامه زبان‌های باستان ایرانی شاخه غربی و زبان مردمان بومی منطقه، پیش از آخرین مهاجرت آریاییان به فلات ایران است.
در این زبان بسیاری از ویژگی‌های زبان‌های باستان ایران دیده می‌شود، برای نمونه صرف فعل در زبان گیلکی با صرف فعل در زبان‌های پهلوی و پارتی شباهت دارد و نیز همگونی‌های وجه اخباری و ماضی نقلی در گیلکی و پهلوی کاملاً قابل بررسی است. زبان گیلکی دارای چندین گویش است، این گویش‌ها در آوا و واژگان تفاوت‌هایی دارند، ولی در ساخت نحوی همسان‌اند.
گستردگی و غنی بودن گویش گیلکی به اندازه‌ای زیاد است که در بسیاری از کتب از گویش گیلکی به عنوان یک زبان مستقل یاد می‌کنند، گویشی که به عقیده‌ی زبان‌شناسان، شاخه‌ای از پهلوی اشکانی محسوب می‌شود. این گویش، اگرچه هنوز هم بین گیلک‌ها، یعنی قومی که در بخش‌های وسیعی از شمال ایران (گیلان، شرق مازندران، شمال استان تهران و استان قزوین) زندگی می‌کنند رایج است اما بررسی‌ها نشان می‌دهد، زنگ خطر نابودی آن، مدت‌هاست که شنیده می‌شود.
تک‌تک ما گیلانیان در این نابودی سهیم هستیم، چه آن پدر و مادر گیلانی که اصرار دارند فرزندشان فارسی صحبت کند و چه ما جوانان گیلانی که با بی‌کلاس دانستن این گویش شیرین، حتی در محافل دوستانه خود سعی در فارسی صحبت کردن داریم.
براساس بررسی‌ها، ناخوشایند دانستن آموزش گویش گیلکی به کودکان، از سوی پدر و مادرها و در نتیجه، کند شدن فرآیند طبیعی آموزش این گویش، مهم‌ترین علت مرگ تدریجی گیلکی است و این عامل، با کاهش دانسته‌های واژگان گیلک زبان‌ها، از یک سو باعث اختلال در فرآیند زایش واژگانی و دستوری گیلکی می‌شود و از سوی دیگر با تشدید دو زبانه شدن گویش گیلکی و استفاده اجباری گیلک‌ها از واژگان فارسی در گفت‌وگوهایشان، فرآیند مرگ تدریجی گیلکی را شتاب می‌دهد.
البته نباید فراموش کرد بی‌اعتنایی سامانه‌های آموزشی گیلان به گویش گیلکی و خالی بودن جای این گویش فراگیر گیلان، در فرآیند آموزشی دانشگاه‌ها هم در این امر نقش‌آفرینی می‌کند.
«محمد بشرا» از گیلان‌پژوهان و مردم‌شناسان گیلانی در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا با تاکید بر این‌که در گیلان، از زمان ارباب رعیتی، بزرگان و تحصیل‌کردگان، گیلکی حرف زدن را ناپسند و نامطلوب می‌دانستند، می‌گوید: تاریخ نشان می‌دهد اربابان گیلانی در گذشته‌ها، وقتی می‌خواستند تسلط و برتری‌شان را به رعیت‌ها نشان دهند با آنها فارسی حرف می‌زدند و به فارسی حرف زدنشان، تفاخر و گویش گیلکی را به شیوه‌های گوناگون تحقیر می‌کردند.
وی ادامه می‌دهد: با گسترش مدارس جدید و نیز افزایش تعداد دانش‌آموختگان گیلانی که در خارج از کشور درس خوانده بودند، برخورد اینگونه با گویش گیلکی از اربابان به تحصیل‌کردگان هم راه یافت و کم کم فارسی حرف زدن، نشانه‌ی تفاخر و گیلکی گفتن، مایه‌ی خجالت جلوه داده شد.
بشرا، با تاکید بر این‌که هرچه به زمان معاصر نزدیک می‌شویم، ناپسند دانستن حرف زدن به گویش گیلکی، نزد گیلانیان بیشتر می‌شود، خاطرنشان می‌کند: امروزه حتی در دورافتاده‌ترین روستاهای گیلان هم پدر و مادرها اصرار دارند به فرزندان‌شان فارسی بیآموزند و این کار را در بهتر شدن آینده‌ی فرزندشان موثر می‌دانند.
وی می‌گوید: امروزه کار به جایی رسیده است که اگر کودکی، چه در شهر و چه در روستا، به گویش گیلکی تکلم کند، اعجاب اطرافیان را بر می‌انگیزد.
این شاعر و نویسنده گیلکی زبان در ادامه با اشاره به این‌که در بسیاری از موارد، گیلانی‌ها، فارسی حرف زدن را نشانه‌ی پیشرفت و شهری بودن و گیلکی حرف زدن را نشانه‌ی عقب افتادگی و روستایی بودن می‌دانند، ادامه می‌دهد: حافظه تاریخی گیلانی‌ها درخصوص نامطلوب بودن گویش شیرین گیلکی با سخت‌گیری‌های پهلوی اول و نیز سیاست‌های موذیانه‌ی پسرش برای نابودی گویش‌های محلی از جمله گیلکی تشدید شده است.
این گیلان شناس در پایان با تاکید بر این‌که نامطلوب شدن گیلکی حرف زدن باعث پرهیز پدر و مادرها از آموختن این گویش به فرزندانشان و در نتیجه فراموش شدن تدریجی واژگان این گویش می‌شود، گفت: گویشی که لغاتش فراموش شود چاره‌ای جز مرگ ندارد.

منبع : ایسنا

اخبار مرتبط

نظرات

  • با سلام و درود
    میخواستم چند تا بحث دوست عزیزمونو اصلاح کنم
    یک اینکه بین زبان تاتی و تالشی با گویش گیلکی هیچ همسانی نیست
    دو اینکه از نظر ساختاری گیلکی به سختی در رده ی گویش قرار میگیره تا چه زبان دوسه عزیز
    در ضمن در استان گیلان گویش گیلکی در اقلیت هست به طور مثال مردم ۳ شهر رودبار منجیل و لوشان به هیچ وجه گیلکی صحبت نمیکنن در ارتفاعاتشون مردم تالش زبان هستن و در داخل شهر امروزی اکثرا کردی و ترکی صحبت میکنند
    همچنین در شهرهای هشپر رضوانشهر فومن و صومعه سرا و استارا مردم اکثرا به زبان تالشی صحبت میکنند
    این دوسمون کثرت استفاده از گویش گیلکی رو چه معیاری بیان کردن نمیدونم

  • در پاسخ به دوست عزیزمون آقای رامیز خان چه طور تو استان گیلان {{سرزمین گیلک ها}} گیلکی در اقلیته
    شما یا تا حالا گیلان تشریف فرما نشدید یا نمیدونید گیلان کجاست
    یا …. من خودم رودباریم زبان ما از اول یک زبان آریایی از نژاد پهلوی وزیر شاخه گیلکی هست
    زبان ۹۰ درصد گیلانیان گیلکی وآن ده درصد بین تالشی و و….میچرخه
    شما شهرستان های رشت-انزلی – فومن -صومعه سرا-آستانه -سیاهکل – لاهیجان -رودسر -املش-چابکسر رحیم آباد سنگر خمام لشتنشا کوچصفهان و………………رو برید ببینید یا برید تو ویکی پدیا تا آمارشون بگیرید
    فقط یه آستارا آذری داره تازه توش کلی فارس وگیلک وتالشی داره وماسال وهشتپر و تالش زبان تازه تو هرکدوم از اینا حداقل ۴۰ درصد گیلک اند

  • خواستم بخشی از مطلب را اصلاح کنم…گیلکی زبان مردم بومی منطقه پیش از مهاجرت آریاییها نیست بلکه زبان بخشی از زبانهای ایرانی تبار است…در مورد مهاجرت آریاییها هم بحث فراوان است..
    در جواب جناب رامیز اینکه رودبار و منجیل یک دهم گیلان هم نیست.کلانشهر و مرکز این استان رشت گیلکی هستند…همچنین گیلکی با تاتی و تالشی و مزانی و حتی انواع کردی ارتباط مستقیم دارد..

  • نظرات جالب بود در جواب اقای رامیز عزیز که بعید میدانم اصلا به گیلان تشریف اورده باشند باید گفت که مرکز استان گیلان رشت نه ترک زبان و نه کرد زبان است بلکه یک شهر گیلک زبان محسوب میشود ! در مورد چیزی که دوست تان فرمودند یکی از تعاریف زبان این است که هر گویشی که دارای حداقل ۱۰۰۰ کلمه باشد زبان محسوب میشود که من فکر میکنم زبان گیلکی خیلی بیشتر از ۱۰۰۰کلمه را داراست . خوشبختانه در نسل جوان این بازگشت به زبان گیلکی دیده میشود و انچه باعث نابودی این زبان شده بیشتر مربوط به نسل های قبلی است یعنی پدر مادرهایی که الان در سنین میان سالی و پیری هستند . من فکر میکنم اگر مسئولین استان کمی تلاش کنند برای نجات زبان گیلکی دیر نشده است .

  • این رامیز پانتورک تشریف داره . آخرش هم میخواد نتیجه بگیره تالش ها ترک هستند و کل مناطق تالش نشین جزء سرزمین تورکستان قرار می گیره!!! چنان که آستارا رو در حال حاضر جزء تورکستان خیالی شون قرار میدن . این جناب بی سواد باید بدونه نزدیک تر از تالش به زبان و فرهنگ گیلک وجود نداره . من خودم نیمه ترک نیمه گیلکم ولی از وقاحت و طمعکاری پانتورکها در سند زدن نیمی از گیلان به اسم تورکستان بسیار عصبانیم .حقشونه در آذربایجانغربی با کوردها در چالش و کشاکش باشند 🙂

 

*