گیلانیان
جمعه ۲۸ مرداد ۱۴۰۱ Friday, 19 August , 2022
دسامبر 21, 2011 کد خبر : 5006 دسته‌بندی نشده

بلنداي "شب چله" از پنجره گیلانیان :

وقتی که شب از زمین دل نمی‌کند

وقتی که شب از زمین دل نمی‌کند

گیلانیان : ننه سرما با زنبیل برفی اش که از راه می رسد، بانوی آذر با برگ های زرد و کودکان رنگ پریده اش وداع می کند. در آخرین شب حکمرانی سلطان فصل ها، زمینی ها هم به شب نشینی آسمان دعوت شده اند. لپ های گل انداخته هندوانه ها در شوق قاچ شدن، سرخ تر از شب های قبل می شود و درختان نیمه لخت پاییز، از شرم چشم های بیدار ماه، لابلای پیراهن بلند یلدا قایم می شوند.

مماس با آخرین بوسه پاییز، لب های قیطانی غنچه ها، به سرمای طولانی ترین تاریکی سال غنود می کنند و خزه های یخ زده و کز کرده نیمه شب، تازه یادمان می آورد که از این پس باید به فردا بگوییم؛ “زمستان!” شب یلدا یا همان شب چله، دیر سالیانی است که با فرهنگ این کهن بوم گره خورده است و چه بسیار پیر و جوانی که در فرخنده باد این شب دیر انتها، گرد هم می آیند و با پسته های خندان سفره های یلدا، هم نوا می خندند.

یلدا به معنای تولد است و اگر نیک بنگریم که فردای پس از شب یلدا، خورشید ما رخشان تر از روز های قبل می تابد، دلیل این نام گذاری را بهتر درمی یابیم. “زایش مهر و خورشید” همان تجلی یلداست که تداعی فردایی پرنورتر و جشن تسلط انوار بر ظلمات را یدک می کشد. این جشن ملی، تاریخچه ای بالغ بر هفت هزار سال دارد که پارسیان کهن در این شب، میوه های انبار شده را در بزمی مجلل در جوار یکدیگر می چیدند و تا طلوع صبح به سرور و شادی می پرداختند.

در شب یلدا، بازار گرم شاهنامه خوانی و تفال به دیوان حافظ نیز بین ایرانیان مرسوم است و گندم برشته، هندوانه، مغز گردو ، نخودچی و کشمش و هر آنچه که رنگ و بویی از لبخند داشته باشد، در سفره های یلدا خودنمایی می کند. میر جلال الدین کزازی، استاد برجسته زبان و ادبیات فارسی عنوان می کند که ایرانیان باستان بر این اعتقاد بودند که در این شب، مهر یا همان میترا زاییده خواهد شد.

“شب یلدا در نخستین شب از دی ماه برگزار می شود که درازترین شب سال هم هست و در چنین شبی نیاز به خورشید و دمیدن آن بیش از هر زمان دیگری جان ها را بر می انگیزد و به شور می آورد . از این روی ایرانیان می کوشند این شب را با دمیدن خورشید به شیوه های گوناگون زنده بدارند که نشستن بر خوان شب یلدا یکی از این آیین هاست.”

هم اکنون نیز بسیاری از ایرانیان برای مشاهده ملموس تر تولد خورشید، به برخی از نقاط خاص ایران گام می نهند تا شب یلدا را تا زادروز تولد خورشید به انتظار بنشینند.

چارتاقی‌های نیاسر، نویس و بتخانه آتشکوه از جمله اماکنی است که هر ساله برخی از هم وطنان علاقه مند به ستاره شناسی و باستان شناسی را گرد هم می آورد تا برای سالروز میلاد خورشید شادباش برپا کنند. فریدون جنیدی، بنیانگذار بنیاد فرهنگی نیشابور و متخصص اسطوره‌شناسی نیز بر این باور است که حکیم خیام نیشابوری، یکی از برجسته ترین شخصیت هایی بوده که پایدار ماندن سنن های شب یلدا، مدیون اهتمام اوست.

“احترامی که پادشاهان به خیام می‌گذاشتند باعث شد دست او در اصلاح گاه‌شماری ایرانیان باز شود. با اصلاح گاه‌شماری بار دیگر فرهنگ و آیین ایرانی زنده شد. سامانیان که دوستدار فرهنگ ایرانی بودند، دانشمندان و وزرای ایرانی را بدون ممانعت نگهبان می‌پذیرفتند و این نشانه فرهنگ غنی ایرانی است.”

“ما شب چله را جشن می‌گیریم تا یاد بزرگانی همچون خیام و نیاکان دورتر از خیام را گرامی بداریم.”

بسیاری از محققان بر این اعتقادند که جشن شب یلدا توانسته است تاثیری فراملی از خود بر جای بگذارد؛ به گونه ای که هم اکنون چارچوب های این آیین باستانی ما در فرهنگ ملل دیگر نیز نفوذ کرده است. مصریان چهار هزار سال قبل نیز در شب یلدا، به مدت ۱۲ شب به رقص و پایکوبی مشغول می شدند و مردمان یونان باستان نیز این شب را خجسته می پنداشتند و به آن جشن “خداوند خورشید” می گفتند.

دو دین مطرح یهود و مسیحیت نیز از جشن ایرانیان در بلندترین شب سال متاثر بوده اند و علاوه بر این که یهودیان در این شب، مراسمی به نام “جشن درخت” برگزار می کردند، بسیاری از آئین مسیحیان هم ریشه های عمیقی در تاریخ شب یلدا دارد. جشن میترائیسم رومی( برگرفته از آئین مهر پرستی در ایران) به طور کامل برگرفته از فرهنگ نهفته در دل شب یلدست و حتی بعدها که مسیحیان روم، این جشن را با زادروز حضرت مسیح ترکیب کردند، در نتیجه دو واقعه مهم در این ممالک مسیحی، کاملا از آئین ایرانی ها ریشه گرفت.

به هر روی، حتی شب یلدا هم با تمام بلندی اش، خیلی زود ترک ما را بر قرار برمی گزیند اما چه خوش است که در این شب شادی و تولد خورشید، دلی از دست رفته را به کف آوریم و کینه های سیاه را میان حجیم ترین تاریکی سال رها کنیم.

اخبار مرتبط

نظرات

بدون نظر

*

باز هم برق سه فاز “صنایع گیلان” را گرفت!

تولیدکنندگان استان در صف اول قطع برق؛

کریم خرسندی مژدهی

باز هم برق سه فاز “صنایع گیلان” را گرفت!

برادرانه با برادرانمان امیرعبداللهیان و شمخانی

مدیر مسئول روزنامه کیهان نوشت:

برادرانه با برادرانمان امیرعبداللهیان و شمخانی