گیلانیان
پنج شنبه ۶ آذر ۱۳۹۹ Thursday, 26 November , 2020
اکتبر 22, 2013 کد خبر : 22035 دسته‌بندی نشده

سيدعبدالباقي اسحاقي

پیامبر اعظم(ص) و خطبه غدیریه

پیامبر اعظم(ص) و خطبه غدیریه

اختصاصی گیلانیان :  یکی از مشهورترین و مهمترین خطبه های ماندگار در اسلام، خطبه ی پیامبراسلام(ص) در روز عیدغدیر خم است.

رسول خدا(ص) این سخنرانی را در آخرین سفر حج خود ـ حجه الوداع ـ در روز هیجدهم ماه ذی الحجه سال دهم هجری قمری[= ۶۳۲ میلادی]، انجام داد. محل ابلاغ فرمان الهی ، منطقه ی «غدیرخم» بود.

جغرافیای غدیر خم

غدیر خم، مکانی در میان مکه و مدینه بود که بر سر راه حاجیان قرار داشت و به خاطر وجود برکه‌ای در این محل، که در آن آب باران جمع می‎شد، به این نام شهرت یافته‌است.

غدیر، در سه تا چهار کیلومتری منطقه ی «جحفه» واقع شده است. جحفه، در ۶۴ کیلومتری مکه قرار دارد، که یکی از میقات‌های پنجگانه‌ است.

در جحفه، راه اهالی مصر، مدینه، عراق و شام از یکدیگر، جدا می‌شود. غدیر خم، به ‌سبب وجود آب و درخت های کهنسال، محل توقف و استراحت کاروانیان بود؛ اما گرمایی طاقت‌فرسا داشت.

پیامبر(ص) پس از پایان مراسم حج، و زمانی که حجاج قصد بازگشت به وطن خود را داشتند، آنان را به واحه ی غدیرخم ، فرخواند و در برابر بیش از صد و بیست هزار حاجی که از نقاط مختلف شبه جزیره عربستان ، به مکه آمده بودند تا سعادت حضور در آخرین حج آن حضرت را بیابند، وظیفه ی خود را به انجام رسانید.

اعلام خلافت حضرت علی(ع)

رسول خدا(ص) طی این خطبه، آخرین فرمان خداوند، مبنی بر اعلام امامت و ولایت حضرت علی(ع) به عنوان جانشین پیامبر و رهبر مسلمین، را اجرا نمود تا تکلیف رسالت خویش را کامل نموده باشد.

منابع این خطبه

علامه امینى در کتاب شریف « الغدیر»، نام ۱۱۰ نفر از صحابه، ۸۴ نفر از تابعین، و نیز اسامى ۳۶۰ نفر از علماى اهل سنت که از ابتداى قرن دوم تا قرن ۱۴، به این حدیث اشاره کرده‏اند را ذکر کرده است .

اسامی تعدادی از صحابه :

ابوبکربن ابى ‏قحافه تمیمى، عمربن خطاب، عثمان‏بن عفان، عایشه دختر ابى‏بکر، ام سلمه همسر پیامبر(ص)، حذیفه بن الیمان یمنى، زیدبن ارقم انصارى خزرجى، سلمان فارسى، عبدالله‏ بن عباس، جابربن عبدالله انصارى، سعدبن ابى وقّاص، ابواسحاق ، حسان‏بن ثابت، انس‏بن مالک انصارى خزرجى، خزیمهبن ثابت انصارى ذوالشهادتین، قیس‏بن ثابت‏بن شمّاس انصاری.

اسامی تعدادی از تابعین:

ابوسلیمان مؤذن، ابوصالح سمّان ذکوان مدنى، اصبغ‏بن نباته کوفى، سلیم‏ بن قیس هلالى، طاووس‏بن کیسان یمانى، عمربن عبدالعزیز؛ خلیفه اموی.

علمای اهل سنت

اسامی که در زیر بدان اشاره می شود، بخش کوچکی از علمای اهل سنت است که «خطبه غدیریه ی پیامبر(ص) » را نقل کرده اند:

محمّدبن اسماعیل بخارى ، احمدبن یحیى بلاذرى ، احمدبن شعیب نسائى ، حسکانى حنفى ، ابن عساکر دمشقى ، فخرالدین رازى شافعى ، ابن ابى الحدید معتزلى ، ابن کثیر شافعى ، ابن صباغ مالکى، متقى هندى ، ابن حمزه حسینی حنفی ، شهاب الدین آلوسى ، شیخ محمّد عبده مصرى.

کتاب های اهل سنت

برخی از کتاب های اهل سنت که خطبه ی غدیریه را ثبت کرده اند به شرح زیر می باشند:

أخبار اصفهان، إستیعاب، أسد الغابه، إصابه، إعتقاد، أغانی، الإمامه و السیاسه، أنساب الأشراف، البدایه و النهایه، تاریخ الإسلام، تاریخ بغداد، تاریخ دمشق، تاریخ الکبیر، تذکره الخواص، تفسیر فخر الرازی، تهذیب التهذیب، خصائص النسائی، الخطط و الآثار، ذخائر العقبى، روح المعانی، سنن الترمذی، سنن ابن ماجه، سنن النسائی، سیره الحلبیه، شرح نهج البلاغه، شواهد التنزیل، صحیح مسلم، طبقات الکبری، عقد الفرید، فتح القدیر، فرائد السمطین، الفصول المهمه، کنز العمال، مروج الذهب، مستدرک، مسند ابن حنبل، مناقب، نظم درر السمطین، نهایه، وفیات، ینابیع الموده.

حدیث متواتر

مورخان مشهور اهل سنت، مانند: محمد بن جریر طبری، در کتاب «تاریخ کبیر»، واقعه ی «غدیر خم» را از هفتاد و پنج طریق، روایت کرده است. همچنین ابن جوزی شافعی، در کتاب خود به نام «اسنی المطالب فی مناقب علی بن ابی طالب» تواتر حدیث غدیر خم را از راههای متعدد، اثبات نموده است.

متن خطبه

پیامبر(ص) در این خطبه ی بسیار مهم و راهبردی ، فرمود:

… اقرار می کنم برای خداوند بر نفس خود به عنوان بندگی او، و شهادت می دهم برای او به پروردگاری، و آنچه به من وحی نموده، ادا می نمایم، از ترس آن که مبادا اگر انجام ندهم، عذابی از او بر من فرود آید که هیچکس نتواند آن را دفع کند، هر چند که حیله ی عظیمی به کار بندد و دوستی او خالص باشد.

نیست خدایی جز او، زیرا خداوند به من اعلام فرموده که اگر آنچه در حق «علی» بر من نازل نموده ابلاغ نکنم، رسالت او را نرسانده ام، و برای من، حفظ از شر مردم را ضمانت نموده و خدا، کفایت کننده و کریم است.

آیه ابلاغ امامت

خداوند به من چنین وحی کرده است:«بسم الله الرحمن الرحیم، یا ایها الرسول بلغ ما انزل الیک من ربک ، و إن لم تفعل فما بلغت رسالته ، و الله یعصمک من الناس/ای پیامبر، ابلاغ کن آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده ، و اگر انجام ندهی رسالت او را نرسانده ای، و خداوند تو را از مردم حفظ می کند».

تبیین جایگاه والای علی(ع)

ای مردم، من در رساندن آنچه خداوند بر من نازل کرده کوتاهی نکرده ام، و من سبب نزول این آیه را برای شما بیان می کنم: جبرئیل، سه مرتبه بر من نازل شد و از طرف خداوند سلام و پروردگار مکه ، او که سلام است مرا مأمور کرد که در این محل اجتماع، بپا خیزم و برهر سفید و سیاهی اعلام کنم که«علی بن ابی طالب» برادر من و وصی من و جانشین من بر امتم و امام بعد از من است.

هارون نسبت به موسی

نسبت او به من، همانند نسبت هارون به موسی است، جز این که پیامبری بعد از من نیست. و او صاحب اختیار شما، بعد از خدا و رسولش است»، و خداوند در این مورد آیه ای از کتابش بر من نازل کرده است:«انما ولیکم الله و رسوله و الذین آمنوا الذین یقیمون الصلاه و یؤتون الزکاه و هم راکعون/صاحب اختیار شما خدا و رسولش هستند و کسانی که ایمان آورده و نماز را بر پا می دارند و در حال رکوع، زکات می دهند»، و علی بن ابی طالب است که نماز را بر پا داشته، در حال رکوع زکات داده، و در هر حال، خداوند عزوجل را قصد می کند.

درخواست پیامبر(ص)

ای مردم، من از جبرئیل درخواست کردم که از خدا بخواهد تا مرا از ابلاغ این مهم معاف بدارد، زیرا از کمی متقین، زیادی منافقین، افساد ملامت کنندگان و حیله های مسخره کنندگان اسلام، اطلاع دارم، کسانی که خداوند در کتابش آنان را چنین توصیف کرده است که با زبانشان می گویند، آنچه در قلب هایشان نیست و این کار را سهل می شمارند، در حالی که نزد خداوند عظیم است.

اذیت های منافقین

و همچنین به خاطر این که منافقین بارها مرا اذیت کرده اند تا آنجا که مرا«اذن»[= گوش دهنده بر هر حرفی] نامیدند، و گمان کردند که من چنین هستم به خاطر ملازمت بسیار او[=علی] با من، و توجه من به او، و تمایل او و قبولش از من، تا آن که خداوند عزوجل در این باره چنین نازل کرد:«و منهم الذین یؤذون النبی و یقولون هو أذن، قل اذن علی الذین یزعمون أنه اذن خیر لکم، یؤمن بالله و یؤمن للمؤمنین…/ و از آنان کسانی هستند که پیامبر را اذیت می کنند و می گویند او«اذن» است، بگو: گوش است بر ضد کسانی که گمان می کنند او «اذن» است، و برای شما خیر است، به خدا ایمان می آورد و در مقابل مؤمنین، اظهار تواضع و احترام می نماید».

و اگر من بخواهم گویندگان این نسبت[= اذن] را نام ببرم می توانم، و اگر بخواهم به شخص آن ها اشاره کنم، می نمایم، و اگر بخواهم با علائم آن ها را معرفی کنم، می توانم، ولی به خدا قسم، من در کار آنان با بزرگواری رفتار کرده ام.

بعد از همه این ها، خداوند از من راضی نمی شود مگر آنچه در حق علی، بر من نازل کرده، ابلاغ نمایم.

سپس حضرت این آیه را تلاوت فرمودند:«یا أیها الرسول بلغ ما انزل إلیک من ربک و إن لم تفعل، فما بلغت رسالته، و الله یعصمک من الناس/ ای پیامبر برسان آنچه از پروردگارت بر تو نازل شده، و اگر انجام ندهی، رسالت او را نرسانده ای، و خداوند تو را از مردم حفظ می کند».

اعلان رسمی ولایت و امامت دوازده امام(ع)

ای مردم، این مطلب را درباره ی او بدانید و بفهمید، و بدانید که خداوند او را برای شما، صاحب اختیار و امامی قرار داده که اطاعتش را واجب نموده است بر مهاجرین و انصار و بر تابعین آنان به نیکی، و بر روستایی و شهری، و بر عجمی و عربی، و بر آزاد و بنده، و بر بزرگ و کوچک، و بر سفید و سیاه.

بر هر یکتاپرستی، حکم او اجرا شونده، و کلام او، مورد عمل و امر او، نافذ است.هر کس با او

مخالفت کند، ملعون است، و هر کس تابع او باشد و او را تصدیق نماید، مورد رحمت الهی

است. خداوند، او را و هر کس را که از او بشنود و او را اطاعت کند، آمرزیده است.

ای مردم، این آخرین باری است که در چنین اجتماعی بر پا می ایستم، پس بشنوید و اطاعت کنید و در مقابل امر خداوند پروردگارتان سر تسلیم فرود آورید، چرا که خداوند عز و جل، صاحب اختیار شما و معبود شما است، و بعد از خداوند، رسولش و پیامبرش که شما را مخاطب قرار داده، و بعد از من، «علی» صاحب اختیار شما و امام شما به امر خداوند است، و بعد از او، امامت در نسل من، از فرزندان اوست تا روزی که خدا و رسولش را ملاقات خواهید کرد.

حلالی نیست مگر آنچه خدا و رسولش و آنان[= امامان] حلال کرده باشند، و حرامی نیست مگر آنچه خدا و و رسولش و آنان[=امامان] بر شما حرام کرده باشند.

خداوند عز و جل، حلال و حرام را به من شناسانده است، و آنچه پروردگارم از کتابش و حلال وحرامش به من آموخته، به او سپرده ام .

علی(ع) ؛ جامع علوم

ای مردم، علی را[بر دیگران] فضیلت دهید. هیچ علمی نیست مگر آن که خداوند آن را در من جمع کرده است و هر علمی را که آموخته ام در امام المتقین جمع نموده ام، و هیچ علمی نیست مگر آن که آن را به علی آموخته ام. اوست«امام مبین» که خداوند در سوره «یس» ذکر کرده است:«و کل شیء احصیناه فی إمام مبین/و هر چیزی را در امام مبین جمع کردیم».

ای مردم، از او[=علی] به سوی دیگری گمراه نشوید، و از او روی بر مگردانید، و از ولایت او سر باز نزنید. اوست که به حق هدایت نموده و به آن عمل می کند، و باطل را ابطال نموده و از آن نهی می نماید، و در راه خدا سرزنش ملامت کننده ای او را مانع نمی شود.

علی(ع) ؛ اولین فرد در ایمان

او[=علی]، اولین کسی است که به خدا و رسولش ایمان آورد، و هیچکس در ایمان به من، بر او سبقت نگرفت.

اوست که با جان خود، در راه رسول خدا، فداکاری کرد.

اوست که با پیامبر خدا بود، در حالی که هیچکس از مردان همراه او خدا را عبادت نمی کرد.

از طرف خداوند، به او امر کردم تا در خوابگاه من بخوابد[ تا من به سوی مدینه هجرت کنم]، او هم در حالی که جانش را فدای من کرده بود، در جای من خوابید.

ای مردم، او را فضیلت دهید که خدا او را فضیلت داده است، و او را قبول کنید که خداوند او را منصوب نموده است.

علی(ع) ؛ امام از طرف خداوند

ای مردم، او از طرف خداوند ، امام است، و هر کس ولایت او را انکار کند، خداوند هرگز توبه اش را نمی پذیرد و او را نمی بخشد. حتمی است بر خداوند، که با کسی که با او مخالفت نماید، چنین کند، و او را به عذابی شدید تا ابدیت و تا آخر روزگار، معذب نماید.

پس بپرهیزید از این که با او مخالفت کنید و گرفتار آتشی شوید که آتشگیره ی آن، مردم وسنگ ها هستند و برای کافران، آماده شده است.

کیفر شک در گفتار پیامبر

ای مردم، به خدا قسم، پیامبران و رسولان پیشین به من، بشارت داده اند، و من به خدا قسم، خاتم پیامبران و مرسلین و حجت بر همه مخلوقین از اهل آسمان ها و زمین ها هستم.

هر کس در این مطالب شک کند، مانند کفر جاهلیت اول، کافر شده است.

هر کس در چیزی از این گفتار من، شک کند، در همه آنچه بر من نازل شده، شک کرده است، و هر کس در یکی از امامان شک کند، در همه آنان شک کرده است، و شک کننده در باره ی

ما، در آتش است.

ای مردم، خداوند این فضیلت را بر من ارزانی داشته که منتی از او بر من و احسانی از جانب او، به سوی من است. خدایی جز او نیست. حمد و سپاس از من بر او، تا ابدیت و تا آخر روزگار و در هر حال.

علی(ع) افضل است

ای مردم، علی را فضیلت دهید که او افضل مردم، بعد از من، از مرد و زن است، تا مادامی که خداوند روزی را نازل می کند و خلق باقی هستند.

ملعون است ملعون است، مورد غضب است مورد غضب است، کسی که این گفتار مرا رد کند و با آن موافق نباشد.

کیفر دشمن علی(ع)

بدانید که جبرئیل از جانب خداوند این خبر را برای من آورده است و می گوید:«هر کس با «علی» دشمنی کند و ولایت او را نپذیرد، لعنت و غضب من بر او باد».

هر کس ببیند برای فردا، چه پیش فرستاده است. از خدا بترسید که با «علی» مخالفت کنید، و در نتیجه قدمی بعد از ثابت بودن آن بلغزد، خداوند ازآنچه انجام می دهید آگاه است.

جَنب الله

ای مردم، او[=علی]، «جنب الله»است که خداوند در کتاب عزیزش ذکر کرده و در باره ی کسی که با او مخالفت کند، فرموده است:«ان تقول نفس یا حسرتا علی ما فرطت فی جنب الله/ای حسرت بر آنچه درباره جنب خداوند، تفریط و کوتاهی کردم».

تدبر در قرآن

ای مردم، قرآن را تدبر نمائید و آیات آن را بفهمید و در محکمات آن نظر کنید و بدنبال متشابه آن نروید. به خدا قسم، باطن آن را برای شما بیان نمی کند و تفسیرش را برایتان روشن نمی کند مگر این شخصی که من دست او را می گیرم و او را به سوی خود بالا می برم و بازوی او را می گیرم و با دو دستم او را بلند می کنم و به شما می فهمانم که «هر کس من صاحب اختیار اویم، این علی، صاحب اختیار او است». و او علی بن ابی طالب برادر و جانشین من است، ولایت او از جانب خداوند عز و جل است که بر من نازل کرده است.

ثقل اکبر و ثقل اصغر

ای مردم،علی و پاکان از فرزندانم از نسل او، ثقل اصغرند و قرآن، ثقل اکبر است. هر یک از این دو، از دیگری خبر می دهد و با آن موافق است. آن ها از یکدیگر جدا نمی شوند تا بر سر حوض کوثر، بر من وارد شوند. بدانید که آنان امین های خداوند بین مردم و حاکمان او در زمین هستند.

علی(ع) ؛ امیرالمؤمنین

بدانید که من ادا نمودم، بدانید که من ابلاغ کردم، بدانید که من شنوانیدم، بدانید که من روشن نمودم، بدانید که خداوند فرموده است و من از جانب خداوند عز و جل می گویم، بدانید که امیرالمؤمنینی جز این برادرم نیست. بدانید که امیرالمؤمنین بودن بعد از من، برای احدی جز او، حلال نیست.

نشان دادن علی(ع) به مردم

سپس پیامبر(ص) دستش را بر بازوی علی(ع) زد و آن حضرت را بلند کرد. این در حالی بود که امیرالمؤمنین(ع) از زمانی که پیامبر(ص) بر فراز منبر آمده بود یک پله پائین تر از مکان حضرت ایستاده بود و نسبت به صورت حضرت، به طرف راست مایل بود، که گویی هر دو

در یک مکان ایستاده اند.

پس پیامبر(ص)با دستش او را بلند کرد و هر دو دست را به سوی آسمان باز نمود و علی(ع)را از جا بلند نمود تا حدی که پای آن حضرت موازی زانوی پیامبر(ص)رسید. سپس فرمود:

« ای مردم، این علی است، برادر من و وصی من و جامع علم من، و جانشین من در امتم بر آنان که به من ایمان آورده اند، و جانشین من در تفسیر کتاب خداوند عز و جل و دعوت به آن، و عمل کننده به آنچه او را راضی می کند، و جنگ کننده با دشمنان خدا و دوستی کننده بر اطاعت او و نهی کننده از معصیت او. اوست خلیفه رسول خدا، و اوست امیرالمؤمنین و امام هدایت کننده از طرف خداوند، و اوست قاتل ناکثان و قاسطان و مارقان، به امر خداوند.

خداوند می فرماید:«ما یبدل القول لدی/سخن در پیشگاه من تغییر نمی پذیرد»، پروردگارا، به امر تو می گویم:«خداوندا دوست بدار هر کس علی را دوست بدارد و دشمن بدار هر کس علی را دشمن بدارد، و یاری کن هر کس علی را یاری کند و خوار کن هر کس علی را خوار کند، و لعنت نما هر کس علی را انکار کند و غضب نما بر هر کس که حق علی را انکار نماید».

شاهد گرفتن خداوند

پروردگارا، تو هنگام روشن شدن این مطلب و منصوب نمودن علی در این روز، این آیه را درباره او نازل کردی:«الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الإسلام دینا/امروز دین شما را برایتان کامل نمودم و نعمت خود را بر شما تمام کردم و راضی شدم که اسلام، دین شما باشد»، «و من یبتغ غیرالإسلام دینا، فلن یقبل منه، و هو فی الآخره من الخاسرین/ و هر کس دینی غیر از اسلام انتخاب کند، هرگز از او قبول نخواهد شد، و او در آخرت از زیانکاران خواهد بود». پروردگارا، تو را شاهد می گیرم که من ابلاغ نمودم.

تأکید بر توجه امت به مسئله امامت

ای مردم، خداوند دین شما را با امامت او کامل نمود، پس هر کس اقتدا نکند به او و به کسانی که جانشین او از فرزندان من و از نسل او هستند تا روز قیامت و روز رفتن به پیشگاه خداوند عز و جل، چنین کسانی اعمالشان در دنیا و آخرت از بین رفته و در آتش دائمی خواهند بود.