گیلانیان : امروزه خبرنگاری علاوه بر این که یک شغل شریف ـ مانند سایر پیشه های موجود در جامعه ـ محسوب می شود، به دلیل حساسیت هایی که در این کار وجود دارد به نوعی، رسالت و مسئولیت مهم اجتماعی نیز به حساب آمده و انتظاراتی از آن می رود که نسبت به مشاغل دیگرچنین توقعاتی وجود ندارد.

خبرنگاری، یکی از ضلع های بااهمیت جریان رسانه به شمار می آید ؛ زیرا این خبرنگار است :

1ـ در صحنه حادثه و رویداد به طور مستقیم و میدانی، حضور می یابد.

2ـ در معرض انواع خطرات احتمالی و غیرقابل پیش بینی قرار می گیرد.

3ـ واقعه را در قالب خبر، به اطلاع جامعه هدف [= مردم و مسئولین] می رساند.

4ـ از جوانب مختلف به آن نگاه کرده و تحلیل و برداشت خویش را نیز مطرح می کند تا به فهم بهتر خبر مذکور کمک نماید.

5 ـ وجدان اجتماعی اقشار گوناگون را در برابر حادثه رخ داده، بیدار، حساس و مسئولیت پذیر می نماید.

پرهیز از جانبداری

خبرنگاری، شغلی است که بنیان آن در نگاه آرمانی ـ هر چند که در عمل بسیاری از زمان ها چنین نمی شود ـ بر اساس پرهیز از جانبداری ناحق، نهاده شده و خبرنگار زمانی در انجام رسالت خود موفق خواهد بود که در هنگام ارایه خبر حب و بغض شخصی را دخالت ندهد، به دنبال احقاق حق و عدل باشد و جانب امانتداری را نگاه دارد تا بتواند اعتماد جامعه و حتی مسئولین را به سوی خود جلب کند.

تحلیل و بررسی

از سوی دیگر، همین فرد صاحب قلم هنگامی که وارد مقوله «تحلیل و بررسی» می شود و میل دارد که نظر شخصی اش را اعلام کند، باز هم باید مسایل زیر را مراعات کند:

1ـ مجهز بودن به دانش لازم و کافی در باره موضوع مورد بحث و انجام تحقیقات مناسب در آن زمینه.

2ـ توجه به قوانین جاری مملکتی و آگاهی نسبی از آن ها.

3ـ آبروداری طرف های ذینفع و تصور کردن و قرار دادن خود به جای دیگری.

4ـ عدم تحریک احساسات لحظه ای مردم و پرهیز از جوسازی های بی مورد.

5 ـ پرهیز از اختلاف اندازی، شایعه پراکنی و فتنه گری در اجتماع.

6 ـ وارد نشدن به امور خطرناکی مانند «جنگ روانی» که به صراحت، کنایه، اشاره یا تعریض به نفع دشمنان کشور تمام شود و...

7 ـ توجه جدی به مسایل مذهبی ، در مناطقی که پیروان چند دین و مذهب در کنار یکدیگر به راحتی زندگی می کنند و مسایل قومی مانند استان هایی که چند قوم قرن ها است با هم تعامل دارند و به خوشی و بدون هیچ مشکلی روزگار می گذرانند و ... ـ که در صورت بی دقتی می تواند بحران ساز باشد.

8ـ برخورداری از آگاهی مناسب نسبت به مسایل شرعی و اخلاقی به اندازه نسبی که موجب مصونیت او از افتادن در پرتگاه های عقیدتی گردد.

سرعت نور

خبرنگار زیرک، به خوبی آگاه است که دنیای امروز همگام با سرعت نور در حال پیشرفت بوده و لحظه ای سهل انگاری در آموختن و کسب تجربه از پیشکسوتان موفق موجب عقب ماندگی چند ساله از قافله سبک بار رسانه است.

کار سخت

خبرنگاری یکی از کارهای سخت موجود در جهان است، به خصوص زمانی که خبرنگار باید در میدان جنگ یا مناطق ناامن مشغول به فعالیت باشد، در حالی که هیچ امنیتی برایش متصور نیست و در هنگام ضرورت هم کسی نمی تواند به یاری وی بشتابد. در این رابطه می توان به دو مثال، اشاره کرد:

مثال اول: 

شهید محمود صارمی که به عنوان خبرنگار در سرزمین جنگ زده افغانستان حضور یافت و در سال 1377 به همراه هشت نفر دیگر در کنسولگری ایران در شهر مزار شریف آن کشور در نهایت مظلومیت به شهادت رسید.

مثال دوم:  

سردار رشید اسلام، پاسدار شهید، سیدمحمد اسحاقی که با شجاعت کم نظیری در سال های دفاع مقدس در خطوط مقدم جبهه های جنگ با رژیم بعث عراق حضور یافت و علاوه بر تحصیل در رشته تاریخ دانشگاه شهید بهشتی، نگارش مقالات تحلیلی متعدد در مجله پاسدار اسلام ، روزنامه های اطلاعات و کیهان هوایی در خط مقدم جبهه بر اثر بمباران هوایی دشمن، به شهادت رسید.

در حالی که وسایل همراه آن خبرنگار جوان و سرافراز، علاوه بر تفنگ، قلم، مقداری کاغذ، رادیو گوشی ویژه، و یک دستگاه ضبط صوت خبرنگاری بود تا ناب ترین خبرها را از داغ ترین حادثه ها و از ایثارگری های بی نظیرترین شیرمردان جهان به گوش هموطنان آسوده در وطن، دنیای غافل و تحت سلطه استکبار جهانی برساند و ارزنده ترین نکات را برای انتقال به نسل های بعدی ثبت کند.

... و همین گونه است وضعیت سایر شهدای والامقام رسانه که در داخل و خارج کشور، در میادین نبرد یا بر اثر ترور گروهک منافقین، اشرار و گروه های تکفیری به درجه عظیم شهادت در راه خدا نایل گردیده و در آینده نیز خواهند شد.

آنان و همانندشان انسان های آگاه، متعهد، بصیر و شجاعی بودند که با آگاهی، تعهد، بصیرت و شجاعت شان در وحشتناک ترین میدان ها، در مقابل بیرحم ترین افراد راست قامت ایستادند تا قامت دین، میهن و مردم شان در برابر تهاجم دشمن خم نشود.

روز قدردانی

روز خبرنگار، روز قدردانی از تلاش های مخلصانه کسانی است که با نیت های پاک و همت های بلند، خبرهای سالم و پاک، تولید کرده و با صداقت به مردم خویش، عرضه می نمایند.

در این زمینه، افراد زیادی مشغول فعالیت هستند که برخی از آن ها عبارتند از: خبرنگار، عکاس، نویسنده، سردبیر، تایپیست، صاحب امتیاز، منتقد، کارشناسان رشته های مختلف شاغل در نشریات چاپی و مجازی، ویراستار، آگهی یاب، توزیع کننده نشریات، عوامل چاپخانه، کیوسک های مطبوعاتی و ... که مجموعا «خانواده بزرگ رسانه» نامیده می شوند.

رسالت رسانه

به دلیل آن که «رسانه» یک سیستم تبلیغی با برد گسترده و محدوده کاری متنوعی دارد که به برخی از آن ها اشاره می شود:

1ـ روشنگری

رسالت رسانه، در جامعه ما روشنگری و رمزگشایی از مسایل مبهم و پیچیده جامعه است که مسلما با چالش های بسیار ـ از جمله کم تحملی برخی مسئولین در برابر نقد ـ است.

2ـ توسعه پایدار

رسالت رسانه، کوشش در جهت «توسعه پایدار» کشور به همراه «عدالت اجتماعی» و «فقر زدایی» می باشد که یکی از ابزارهای پیشرفت هر مملکت است. توسعه پایدار محتاج نیازشناسی واقعی، فرهنگ سازی حقیقی، تشویق به موقع، تعریف عادلانه، انتقاد منصفانه و رفتار جوانمردانه است.

3ـ بازنمایی مشکلات

رسالت رسانه، بازنمایی صحیح، فنی و دلسوزانه مشکلات و کاستی های جامعه به مسئولین تصمیم ساز و اجرایی نظام است تا آن ها، ضمن شناخت نقاط ضعف کارشان، در جهت افزایش کیفیت خدمت رسانی به شهروندان و جلب رضایت رأی دهندگان و پرداخت کنندگان مالیات، بکوشند.

4ـ حلقه اتصال

رسالت رسانه، تبدیل شدن به حلقه اتصال میان واقعیت های موجود در جامعه و مردم است که خوراک فکری بخش زیادی از خوانندگان را تأمین می کند.

چالش های رسانه

وقتی که ما برای رسانه، رسالت های فراوانی قایلیم، بدیهی است که این سیستم، با طیف های وسیعی از چالش ها هم روبرو خواهد بود که به برخی از آن ها، اشاره می گردد:

1ـ امنیت شغلی در مطبوعاتی که به علت کاهش درآمدهای عمومی و کم شدن تعداد خوانندگان و خریداران، هر روز در معرض تعطیلی قرار دارند، به شدت کاهش یافته و این روند منفی، همچنان ادامه دارد.

2ـ بسیاری از خبرها در نشریات مختلف، کپی برداری شده و تکراری می باشد که به دلیل عدم توان مالی آن ها در جذب صاحب نظران، به امری عادی و رویه ای معمولی، تبدیل شده است.

3ـ بیشتر اوقات در رسانه ها از مطالب دیگران استفاده می شود بدون آن که نامی از منبع اصلی متن یا تولید کننده اولیه خبر برده شود.

4 ـ میزان مقالات تحلیلی دقیق، کاهش قابل ملاحظه ای دارد.

5ـ بسیاری از افرادی که در بخش خبرنگاری فعالیت می کنند، آموزش های تخصصی مربوطه را ندیده و صرفا به طور تجربی و بر اثر کنجکاوی شخصی، روش هایی را یاد گرفته اند.

6 ـ برخی اشخاص فعال در این پیشه، به دلیل تنبلی، سهل انگاری فردی یا مشکلات مالی، علاقه ای به فراگیری دانش و مجهز شدن به فناوری های جدید در عرصه رسانه را ندارند.

7 ـ  نشریات زرد و بی کیفیت که بیشتر جنبه تبلیغاتی دارند تا رسانه ای، به شکل بی رویه، فراوان شده اند.

8ـ روحیه ساده پسندی و عوام زدگی در برخی از مطبوعات و بسیاری از سایت های خبری، به وسیله سوق دادن خوانندگان به سوی خبرهای سطحی و بی ارزش تبلیغ می گردد.

9 ـ  امروزه، بسیاری از مردم، به سوی فرهنگ دیداری ـ شنیداری [= استفاده از تلویزیون و...] روی آورده و آن را بر فرهنگ نوشتاری[= مطبوعات]، ترجیح می دهند. در نتیجه، نسبت به خرید نشریات، احساس بی نیازی می نمایند.

10ـ بسیاری از روزنامه ها، هفته نامه ها و مجلات ـ منهای مطبوعات متعهد و مسئولی که سرنوشت مردم، برایشان از هر امری مهمتر است ـ به خاطر نیاز مالی، پیشگیری از تعطیلی و بیکار شدن کارکنان، به تریبون دولت ها ـ در هر دوره ـ تبدیل شده و مشغول مدح و ثنای مسئولین هستند، در نتیجه، دیگر صدای مردم به حساب نمی آیند که این مسئله، برای آینده رسانه ها، بسیار خطرناک است.