Friday، 19 April 2024 | جمعه، 31 فروردین 1403
1 2

گیلانیان به گزارش مهر : وقوع سیلاب ها از جمله معضلاتی است که استان گیلان در سال های اخیر بیش از همیشه با آن مواجه بوده که به گفته کارشناسان نتیجه دست درازی های انسان به طبیعت است.

گیلان سرزمین باران است و ارمغان باران از دیرباز سرسبزی و حیات بوده اما در سال های اخیر افزایش وقوع سیلاب ها به دنبال بارندگی، بارش ها را با دلهره جاری شدن سیل همراه کرده است.

سخن از سیل که به میان می آید، چشم ها بیش از همه متوجه آسیب هایی می شود که آدمی با زیاده خواهی و سهل انگاری بر پیکر طبیعت وارد آورده است. آنها که درختان را یکی پس از دیگری بر خاک می افکنند یا آنها که تن سبز زمین را برهنه می سازند و یا آنها که بی محابا از بستر و حریم رودخانه ها شن و ماسه برداشته اند، باور نداشته اند که شاید روزگاری با سیلاب دست به گریبان شوند.

آنها سالیان بسیار توصیه ها و هشدارها را نشنیده گرفته و چنین است که سیلاب ها جاری می شوند تا حجم عظیمی از ویرانی و خسارت به منابع و سرمایه های ملی در اوضاع و احوال رنجور اقتصاد ایران، بر جای بگذارد. تنها نگاهی به وقایع مهرماه سال جاری حاکی از عمق خطری است که گیلان را تهدید می کند. جاری شدن سیل ۹ مهر ماه ۲۰ میلیارد تومان خسارت به زیر ساخت های استان وارد کرده و سیلی دیگر اواخر مهر ماه امسال جان دو انسان را می گیرد و برآورد اولیه خسارت از سوی مسئولان ۵۰ میلیارد تومان اعلام می شود.

مدیر کل مدیریت بحران استانداری گیلان هفته گذشته در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: تلاش شده با توجه به خسارت هایی که از گذشته به رودخانه ها به ویژه پل و خالی شدن پایه های پل، آسیب به گوشواره ۳۰ پل استان و ریزش و رانش دیواره رودخانه ها در جوار منازل مسکونی و همچنین جاده های بین روستایی وارد شده همه امکانات برای جلوگیری از خسارت های بیشتر استفاده شود.

امیر مرادی در ادامه به ایمن سازی تمام نقاطی که احتمال بروز بحران سیل و یا سیلاب در آن وجود داشته اشاره و بیان کرد: تلاش شده از همه امکانات استانی، شهرستانی و محلی برای مقابله با بحران ها استفاده شود.

مدیر کل مدیریت بحران استانداری گیلان با تأکید بر اینکه باید زیرساخت های موجود در استان گیلان، حفظ و حراست شوند، افزود: متأسفانه در سال های گذشته اهتمامی برای حفظ این سرمایه ها وجود نداشته و عدم تخصیص اعتبارات سبب شده تا همه این عوامل زمینه را برای آسیب پذیر بودن گیلان در هر بارش بارانی اضافه شود.

خطر سیلاب ها در گیلان/ عاقبت تبر کوفتن بر پیکر طبیعت ویرانی است

عاقبت رفتارهای نسنجیده

فعال محیط زیست و دانشجوی مقطع دکترای زمین شناسی در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به بخش زیادی از سیلاب های اخیر را نمی توان بلای طبیعی نامید، اظهار کرد: این سیلاب ها مستقیماً نتیجه رفتارهای نسنجیده و مداخله گرایانه ما در طبیعت است.

امید جاهد مریان با بیان اینکه بی تردید عوامل متعددی در وقوع سیل دخالت دارند، افزود: اما شاید با قاطعیت بتوان گفت مهم ترین عامل افزایش تعداد و شدت سیل ها در شمال کشور، نابودی پوشش گیاهی بوده که به علت «جنگل تراشی» و «دامداری افسار گسیخته» رخ داده استمهم ترین عامل افزایش تعداد و شدت سیل ها در شمال کشور، نابودی پوشش گیاهی بوده که به علت «جنگل تراشی» و «دامداری افسار گسیخته» رخ داده است.

وی درباره چگونگی شکل گیری سیل نیز گفت: به طور ساده، سیل را می توان افزایش ناگهانی آبدهی رودها تا چندین برابر حالت عادی تعریف کرد. واضح است که هرچه مقدار بارش بیشتر باشد احتمال وقوع سیل افزایش می یابد.

جاهد مریان با اشاره به بیان اینکه وقوع سیل فقط توسط مقدار بارش کنترل نمی شود، تصریح کرد: یکی از مهمترین مفاهیم علم هیدرولوژی، «لگ تایم» یا همان تفاوت زمانی زمان وقوع اوج بارندگی و زمان وقوع اوج تخلیه روان آب از منطقه است.

وی با بیان اینکه به بیان ساده تر سوال این است که چند دقیقه میان شدیدترین لحظه یک بارندگی و بیشترین مقدار آب وارد شده به رودخانه اصلی فاصله زمانی وجود دارد، ادامه داد: هرچه این فاصله زمانی کاهش یابد، یعنی روان آب های بیشتری با سرعت به رودخانه ها برسند، احتمال وقوع سیلاب افزایش می یابد. در واقع کاهش «لگ تایم» به معنای هجوم حجم عظیمی از آب به دره ها و زهکش ها در مدت زمان کوتاه است. که عوامل متعددی مانند شیب زمین، شدت بارش و جنس بستر بر «لگ تایم» مؤثر هستند، اما بدون شک مهمترین عامل کنترل کننده «لگ تایم»، پوشش گیاهی است.

جاهد یادآور شد: همه ما تجربه پناه گرفتن در زیر شاخه های درختان، هنگام بارندگی را داشته ایم. قطرات باران پس از برخورد به برگ درختان، گاهی تا چندین دقیقه در مسیر رسیدن به زمین معطل می شوند. گیاهان علفی نیز به عنوان سدهایی بر سر راه روان آب ها عمل می کنند و ضمن افزایش نفوذ آب به عمق زمین از سرعت آب های جاری می کاهند. وجود پوشش گیاهی به همین سادگی، موجب به تأخیر افتادن تخلیه آب باران از حوضه آبریز می شود و به این ترتیب با افزایش لگ تایم، احتمال وقوع سیل را کاهش می دهد.

«گل سیل ها» پدیده ای که با رانش زمین اشتباه گرفته می شود

این فعال محیط زیست در ادامه به تیر ماه ۹۹ و ماهیت سیل های شدیدی که در ییلاقات تالش رخ داد اشاره و اظهار کرد: آنچه که تیرماه سال گذشته در ییلاقات تالش رخ داد و رسانه های محلی به اشتباه آن را رانش زمین خواندند، از نظر علمی در واقع نوعی گل سیل یا «مادفلود» بود.

وی با بیان اینکه «گل سیل»، به سیلی اطلاق می شود که جریان آب، حاوی بار رسوبی بسیار بیش از حد معمول یعنی بیش از ۵۰ درصد حجمی است، ادامه داد: این پدیده در پی بارش های ناگهانی شدید در حوضه های آبریز رخ می دهد و کاملاً متفاوت از رانش یا هرنوع پدیده وابسته به حرکات دامنه ای است. «ماد فلودها» از نشانه های بارز فرسایش شدید خاک از طریق نابودی پوشش گیاهی، دامداری و کشاورزی افسارگسیخته و تغییر جریان های هیدرولوژیکی طبیعی زمین هستند.

جاهد با بیان اینکه با توجه به شواهد موجود، سیل سال گذشته در تالش بزرگترین «گل سیل» نیم قرن اخیر در منطقه بوده است، افزود:وقوع پدیده «گل سیل» با چنین حجم عظیمی به هیچ وجه طبیعی نیست و نشانه روشنی از نقش پررنگ عوامل مخرب ناشی از رفتار ما انسان ها است وقوع این پدیده با چنین حجم عظیمی به هیچ وجه طبیعی نیست و نشانه روشنی از نقش پررنگ عوامل مخرب ناشی از رفتار ما انسان ها است. حقیقت این بوده که می توان تمام صدها سیل بزرگ و کوچکی که هر سال در استان گیلان رخ می دهد را از فجایع ملی دانست.

وی اضافه کرد: علت اینکه ما به راحتی از کنار آنها عبور می کنیم این است که درک درستی از ارزش میلیون ها تن خاک و صدها اصله درختی که در این حوادث از بین می روند، نداریم.

خطر سیلاب ها در گیلان/ عاقبت تبر کوفتن بر پیکر طبیعت ویرانی است

در جستجوی راهکار

جاهد با بیان اینکه فاصله زیادی تا نقطه غیرقابل بازگشت نداریم، گفت: برای درک بهتر میزان جدی بودن خطر بهتر است به اختلالی که در چرخه آب ایجاد کرده ایم، نگاهی بیاندازیم. ما به طور مداوم هرسال شاهد کاهش آبدهی رودخانه هایمان هستیم. یادمان باشد تمام رودخانه های گیلان در همین چند دهه قبل رودخانه هایی دائمی بوده اند.

وی با اشاره به اینکه، چگونه توانسته ایم در یکی از پربارش ترین نقاط جهان، رودخانه های دائمی خود را یکی پس از دیگری به رودهایی فصلی تبدیل کنیم سوالی است که جای تأمل دارد، تصریح کرد: می توانیم با چند سوال کوتاه همانند کم آب شدن رودخانه ها چه ارتباطی با سیل دارد؟ چرا رودهای ما کم آب شده اند؟ به دلیل این موضوع پی می بریم.

این دانشجوی دکترای زمین شناسی با بیان اینکه دلیل کم آب شدن رودخانه ها، کاهش آبدهی چشمه ها در ییلاقات است، تأکید کرد: حال این پرسش مطرح می شود که چرا آبدهی چشمه ها کاهش پیدا کرده و آیا این یک رخداد زمین شناختی است؟ که پاسخ به آن روشن و واضح است.

وی با اشاره به اینکه علت اصلی موارد ذکر شده خشک شدن چشمه ها، کاهش نفوذ آب های جاری به زمین است، ادامه داد: کاهش نفوذ آب به سفره های زیر زمینی هم به دلیل از بین رفتن پوشش گیاهی است. طبیعتاً زمانی که آب باران راهی برای نفوذ به زمین نمی یابد، در سطح زمین جاری شده و به دره ها سرازیر می شود و به این ترتیب سیل به وجود می آید.

جاهد با بیان اینکه می بینید که اجزای طبیعت همگی بخشی از چرخه های بزرگ تر هستند و دست کاری هریک از این اجزا، منجر به اختلال در کل سیستم می شود، افزود: بدون شک روند کنونی که پیش گرفته ایم، به نابودی منابع ارزشمند خاک، جنگل ها، سفره های آب زیرزمینی و به طور کلی تمام اجزای محیط زیست منطقه ختم می شود.

وی با اشاره به راهکارهای مقابله به این پدیده ها، تصریح کرد: باید توجه داشته باشیم که منشأ اصلی تولید روان آب های منجر به وقوع سیل، در استان گیلان تراز ارتفاعی ۱۵۰۰ تا ۲۵۰۰ متر است. بنابراین برای اینکه بفهمیم چه اقدامی باید انجام دهیم، ابتدا باید دید در این ۱۰۰۰ متر تراز ارتفاعی چه اتفاقاتی رخ داده است.

جاهد اضافه کرد: این سوال می تواند موضوع یک طرح جامع مطالعاتی در سطح استان باشد. اما به طور کلی از راهکارهای برون رفت از وضعیت کنونی، می توانیم به اجرای دقیق اصول آبخیزداری و آبخوان داری البته نه با تفکر سازه ای، ایجاد مناطق حفاظت شده و همچنین ارائه آموزش های لازم به جوامع محلی اشاره کنیم.

حال باید دید مسئولان و متولیان گیلانی که طی سال های اخیر با بحران های بارش های سیل آسا و برف های سنگین مواجه شده و هر ساله با حجم زیادی از خرابی و خسارت رو به رو می شود چه راهکار برای پیشگیری و کاهش وقوع این حوادث که دیگر غیر مترقبه و طبیعی نیست و نتیجه اعمال خود انسان است، اتخاذ می کنند و یا شاید همچنان به مدیریت لحظه ای خود ادامه می دهند.

همرسانی کنید:

نظر شما:

security code

طراحی و پیاده سازی توسط: بیدسان